Chuyện nghề,  Uncategorized

Tại sao ngành bán lẻ thú vị

Tôi có một giả thuyết về Innovation (Đổi mới), đó là cứ sản phẩm/ dịch vụ nào mà làm ra để phục vụ người dùng cuối, là nó có động lực đổi mới – cải tiến liên tục. Tôi cho rằng một trong những nguyên nhân của hiện tượng này là do vài điểm, từ chính đặc tính của con người

  • Thay đổi liên tục, luôn muốn trải nghiệm những cái mới.
    Ngành đại diện cho cái này là: ngành giải trí. Ví dụ, những ngày này chúng ta sẽ thích thể loại Siêu anh hùng. Nhưng không ai có thể biết được mai chúng ta biết đâu lại thích dòng phim Ấn Độ, thường kém tôn trọng các nguyên lý vật lý.
    Animated GIF - Find & Share on GIPHY
  • Nền kinh tế ngày một đi lên, tức là nhu cầu cũng sẽ ngày một được nâng cấp
    Nhìn vào ngành thời trang sẽ thấy điều này cực kì rõ. 10 – 12 năm trước, hàng Quảng Châu là nhất, cao hơn tí của Thái Lan. Nhưng giờ thì trung cấp, đồ nước ngoài ta sẽ nghĩ đến H&M hay Zara.
  • Bản thân tâm trí con người như con khỉ vậy, luôn thích nhảy qua nhảy lại các thông tin. Nên nếu quá nhiều thứ thú vị, con khỉ này sẽ tiếp tục chuyền cành và liên tục nhảy nhót. Sản phẩm tiêu biểu đại diện cho ý này là Facebook và gần đây là Tik Tok.

Nhận định này đến từ việc tôi giật mình nhận ra sự thay đổi của các siêu thị của Việt Nam khi gần đây ghé qua mua đồ của Co.op mart lớn. Họ bày biện cực kì khoa học, và quá hiểu tâm lý người tiêu dùng. Cụ thể, với dòng thực phẩm, họ có một dải cực kì nhiều lựa chọn từ:

  1. Đồ còn nguyên – Về bạn phải tự làm tiếp khá nhiều thứ. Tưởng tượng là con cá đang bơi
  2. Sơ chế- tưởng tượng là con cá không bơi nữa, đã được đánh vẩy & mổ bụng
  3. Chế đến mức gần như xong: Con cá đã được cắt khúc, được ướp gia vị đầy đủ, cần bắc lên bếp
  4. Chế đến mức đun lại là xong: Con cá đã được kho tộ xong xuôi rồi, chỉ cần cho vào lò vi sóng làm nóng lại
  5. Chế để ăn luôn tại chỗ: Con cá đã nấu xong rồi, không phải để ở khu đông đá nữa, nó có thể bỏ vào hộp xốp và cơm để đem về còn nóng là ăn luôn.

Có mỗi một phiên bản con cá từ đang bơi, mà có thể bỏ vào mồm là hiểu Co.op mart quá hiểu người tiêu dùng của họ bây giờ bao gồm những người vẫn thích dành thời gian cho các bữa ăn chất lượng cao, hay các bà mẹ toàn thời gian, hay đã về hưu cho tới những thanh niên siêu bận rộn hoặc đơn giản là lười. Nếu nhìn lại chỉ vài năm trước đây khi bước chân vào Co.op Mart bạn sẽ không bao giờ có được tiện nghi chu đáo tới 5 bậc như trên. Quả thật là Co.op mart đã rất chịu khó đổi mới, đã thích ứng một cách tuyệt vời với nhu cầu của người tiêu dùng Việt Nam. Thật sự, đi vào Co.op mart giờ, tôi thấy khả năng sourcing (mua hàng) của họ liên quan tới các đồ tiêu dùng hàng ngày họ vẫn quá vượt trội so với các bên khác như Vin, Big C nhờ khả năng thấu hiểu người dùng.

Nhìn rộng ra từ góc độ Vĩ mô, cứ dòm vào thị trường bán lẻ bạn sẽ thấy tại sao nó lại có một động lực đổi mới khủng khiếp vậy:

  • Một thị trường xấp xỉ 100 triệu dân, tức là nếu bạn làm bất kì điều gì liên quan tới bán lẻ phổ thông, bạn phải nghĩ là bạn đang đánh vào một tập 100 triệu người dùng.
  • Thị trường bán lẻ Việt Nam, liên tục được xếp hạng top thị trường bán lẻ hấp dẫn nhất, năm vừa rồi có giá trị khoảng 130 tỷ đô, và với tốc độ tăng trưởng dự báo khoảng 10%/ năm thì trễ nhất là tới 2022, thị trường sẽ bự 200 tỷ mỹ kim.
  • Việt Nam sẽ đạt con số khoảng 60 triệu người tiêu dùng trung và cao cấp với sức mua lớn vào năm 2020, tức là ở Đông Nam Á, chỉ còn thua mỗi Indonesia (gần 300 triệu dân), theo BCG.

Tuy nhiên, bạn có thể e ngại chuyện các công ty bán lẻ cổ điển thì chậm chạp trong thay đổi, hay khó thực hiện các dự án đột phá. Lo lắng này hợp lý thôi, nhưng cũng không hoàn toàn đúng như vậy. Nếu nhìn sang Co.op mart ở câu chuyện trên thì bạn thấy là họ cũng đã chuyển mình mạnh mẽ. Mình có trao đổi với vài anh em làm logistics của Co.op mart thì họ cũng là những người trẻ, đầu óc cũng cởi mở và đang sục sạo làm nhiều thứ mới, ví dụ các dây chuyền tự động hóa trong nhà kho. Hay như Nguyen Kim là một trong những bên đẩy mạnh nhất khái niệm thương mại điện tử Đa kênh (Omnichannel). Như vậy bạn vừa có thị trường to để giải, vừa làm với mấy bạn cởi mở để cùng làm mấy cái mới thú vị. Tôi có suy nghĩ rằng các nhà bán lẻ quy mô lớn của Việt Nam ít ra có cơ hội để nhìn thấy trước ở Mỹ (cũng như toàn cầu) về câu chuyện bán lẻ Thương mại điện tử có thể lớn mạnh thế nào, nên họ cũng đã chuyển mình nhiều hơn rất nhiều.

Tất nhiên, giữa mong ước và thực thi luôn có khoảng cách. Vì vậy, có thể dù vào đó với mấy anh em cũng nhiệt tình chiến đấu, nhưng để thay đổi tổ chức cũng rất khó và đòi hỏi kiên nhẫn và tầm nhìn của lãnh đạo cao nhất bên đó. Còn không thì bạn có lựa chọn cũng rất thú vị khác là thị trường TMĐT với các tay chơi như Lazada, Sendo, Shopee, hay Tiki. Đây thì hẳn là toàn anh em trẻ, những người sáng lập toàn là 8x, đang ở độ chín và vẫn còn rất nhiều năng lượng để tìm cách đột phá. Bài toán ở đây hẳn nhiên rất hay ho và có mức độ phức tạp rất cao. Ví dụ, chuyện giao hàng chẳng hạn. Giao hàng cho 1000 cái cửa hàng (to như quy mô Thế giới di động), hẳn sẽ không thể khó bằng giao cho 10,000,000 khách hàng, và lại còn phải quản lý rủi ro COD đúng không ah? Điểm tạm gọi là trừ ở thị trường này là nó chưa to lắm, tầm vài ba tỉ đô, nhưng bù lại tăng trưởng quá nhanh. Nếu thuần là một người đi làm, không phải nhà đầu tư đang bỏ mấy trăm triệu đô để trở thành Market Leader, thì đây là cơ hội không thể tuyệt vời hơn.

Sau khi hăng hái chia sẻ thị trường làm với người dùng/ người tiêu dùng cuối hay ho thế nào, tôi chợt nhớ ra anh bạn làm B2B bán băng chuyền cho Tiki. Lần đầu tiên gặp anh cũng cỡ 2014, vậy mà sau 3 năm, dù công ty cũng tăng trưởng rất nhiều nhờ khách hàng thương mại điện tử, bên anh vẫn vậy. Anh có vẻ hài lòng với những gì có được, vài cải tiến nho nhỏ, anh làm được, tôi thấy không có gì khác biệt. Đơn cử như vẫn là anh một mình đi chào hàng, thu thập thông tin là tôi thấy cái chất của công ty B2B như anh cơ bản vẫn thế. Còn bên trong các công ty TMĐT, thưa bạn, luôn có sự lột xác sau mỗi năm.

Founder and CEO of startup Viec.co, an on-demand staffing platform. Former @GHN & Tiki

One Comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *